Tanpınar’da Şark Algısı

Tanpınar’da Şark Algısı

Coğrafyanın insan ruhuna, aklına, kimliğine, hayal gücüne derin
tesirleri vardır. Bundan dolayı insan kendi coğrafyasına karşı da çok uyanık
ve bilinçli olmalıdır. İnsanlar, içinde bulunduğu toplumun, coğrafyanın,
medeniyetin iyi ve kusurlu yanlarını tespit ederek daha iyiye ulaşmanın
yolunu aramalıdır.
Şarklı bir millet olan Türkler yaklaşık iki yüz yıldır Batılılaşma
macerası yaşamaktadır. Bu maceranın etkileri günümüzde de hâliyle
derinden hissedilmektedir.
Ahmet Hamdi Tanpınar mütefekkir, şair, romancı, hikâyeci,
denemeci, çevirmen, edebiyat tarihçisi ve bilim insanıdır. Tanpınar hem
sanatkâr, hem mütefekkir hem de bilim insanı olması vesilesiyle Şark ve
Garp üzerine derin dikkatlerle bakabilmektedir. Sözgelimi Tanpınar’a göre
en güzel Batılılaşma kendi olabilmek ve sürekli yenilenebilmektir.
Medeniyette devam, bütünlük kavramlarını önemseyen yazara göre her şey
kendi kanunları içinde tekâmül etmelidir. Tanpınar, Garp’ın eşyaya şekil
vermede, üretkenlikte Şark’tan üstün olduğunu beyan eder. Şarklıların
hayatını tam yaşamadığına inanan sanatkâra göre insan kaderinde
karşılaştığı sorunları yenmelidir. Şark’ın kaderci anlayışından mutlaka
kurtulmasını savunan yazara göre beşerî vazife düsturuyla yaşayanlar,
iradesiyle Tanrılaşır.
Bu kitap vesilesiyle üzerimde emeği olan bütün hocalarıma
şükranlarımı arz ederim. Kitabı dil ve anlatım yönüyle kontrol eden
arkadaşlarım Selmani Karadoğan ve Osman Dağ’a hürmetlerimi bildiririm.
Çalışmam esnasında beni destekleyen eşim Sevgi Hanım’a çocuklarım
İlayda, Ayberk ve Eymen’e sevgilerimi sunar, çok teşekkür ederim. Bu
mütevazı çalışmanın bilim dünyasına ve Tanpınar çalışmalarına katkı sağlaması dileğiyle