Tanzimat’ın ardından Edebiyat-ı Cedide akımıyla bireyi ve sanatı ön planda tutan yepyeni bir dönem başlar. Şiirde olduğu kadar düzyazıda da büyük değişimler kendini gösterir, hikâye türü oldukça gelişir. Halit Ziya başta olmak üzere, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit gibi yazarlar hikâye türünün en güzel örneklerini ortaya koyarlar. İşte bu isimler arasında Tevfik Fikret de hemen hemen aynı yıllarda (1894-1899) bazı hikâyeler kaleme almış, ancak sonrasında bütünüyle şiire yönelmiştir.

Büyük şairimizin kimileri yayımlandığı dergilerde kalmış hikâyeleri, ilk kez bu kitapta, günümüz Türkçesi ve orijinal metin olarak bir araya getirildi.

Leylâ Erbil’in öykülerinin ve romanlarının odağında hep bir kabus çekirdeği vardır. Bu çekirdek, okurlarının korkularını da kışkırtır. Korku ve kabusu besleyen ise yaşamda ve edebiyatta kadınların kurcalaması değil değinmesi bile yasaklanmış konu ve sorunların incelenmesidir. Leylâ Erbil, birçok söyleşisinde “insanın yaralı, sakatlanmış, doğduğunda sevgiye, sevecenliğe muhtaç olduğuna” değindi. Ancak yazarken “insanlığın her an şaha kalkabilecek kötülük tohumlarıyla donanmış olduğunu” da görmezden gelmedi. Onun insanı yansıtma yöntemi daha çok “delilik görünümlü bir yelpazede” yer aldı, öykü ve romanlarındaki deliye “gerçekleri” söyletti.
Sennur Sezer

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’ta birbirlerini seven iki gencin evlenmelerine engel olunması ve bu iki gencin birbirlerine kavuşmak için karşılıklı olarak verdikleri mücadele anlatılır. Daha sonraları da sıklıkla işlenen kadın eğitimi, mesire yerlerine halktan birinin hangi gözle baktığı ve görmeden evlenme ile bunun doğurduğu acıklı sonuçlar ele alınır. Yazar bazen araya girerek okuyucuyu bilgilendirmiş ve kendini gizlememiştir. Bu durum, Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat’ın teknik bakımından kusurlu yönlerinden biridir. Romanda muskanın babası tarafından gün yüzüne çıkması ve Fitnat Hanım’ın babası ile evlenecek olması gibi aşırı tesadüflere yer verilmiştir. Şemseddin Sami tarafından kaleme alınan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat ilk roman olması bakımından günümüz okurlarının da okuması gereken eserlerin başında gelmektedir.

Türk edebiyatında Orta Asya'dan söz eden ilk roman olma özelliği taşıyan Gönül Hanım, Tasvir-i Efkar gazetesinde tefrika edilmiş ve gazete koleksiyonlarından Fethi Tevetoğlu tarafından gün ışığına çıkarılmıştır.

Orhun Abidelerini incelemek amacıyla çıkılan seyahat, bir aşk hikayesi ile birlikte anlatılır. Bu zorlu seyahate çıkanlar Türk subayı Mehmet Tolun Bey, Tatar tüccar Ali Bahadır Kaplanoğlu ve kız kardeşi Gönül Hanım ile Tolun Bey'in arkadaşı Macar Kont Béla Zichy'dir. Yazar Batı dünyası seviyesine ulaşmanın yollarını roman kahramanları aracılığıyla dile getirir.

Türk kültürüne olduğu kadar, Türkçülüğe, Türk milliyetçiliği tarihine de milli eserleriyle büyük hizmetleri dokunmuş Ahmet Hikmet Müftüoğlu'nun Gönül Hanım romanındaki duygu, düşünce, görüş ve yazışı üzerinde bir kanaat ve sonuca varmayı, değerli okuyucunun kendisine bırakıyoruz.

Ömer Seyfettin , Birinci Dünya Savaşı yıllarında halkın yiğitlik duygularını coşturmak amacıyla konularının çoğunu eski tarihlerden aldığı "Eski Kahramanlar" başlıklı tarihi epik hikayelerle, konularını Çanakkale Savaşı’ndan aldığı "Yeni Kahramanlar" başlıklı çağdaş epik hikayeler yazmış, yenilgiyle sona eren savaş ertesinde artık yiğitlik hikayeleri yazmanın anlamı kalmayınca, "Zamane Yiğitleri" genel başlığı altında İstanbul kabadayılarını ele alarak, eski yiğitlerle zamanın kof yiğitleri arasında karşılaştırma olanağı hazırlamıştır.

şakıdı kuş
yarıldı nar
delirdi ateş
ve başladı uğul uğul uğuldamaya
bütün ırmakları dünyanın
kızılırmak
kızılırmak
*Silah ve şarkı *Sen ne cömert topraklarsın ey Ortadoğu *Ne bulmak içkilerde intiharlarda *Kırmızböceğini tanır mısınız? *Anasının karnını tekmelediğinde Temmuz *Benim karamsarlığım belki de bir demet gül-sevdiğim *Elbet bir bildiği var bu Haçaturyan’ın *Of ooofff, koca gürültülü devrimsiler yutturmacalar *Yorul ey gayrı *Benim karamsarlığım belki de bir demet gül-sevdiğim *Bir gün çıkıp geldiler *İncecik boyunlu kıraç karpuzu *Ay doğar bedir bedir *Silah ve şarkı *Bir oğlum olacak adı Temmuz *Köprüye varınca köprü yıkıldı

Ahmet Efendi ile Hulusi Efendi, Fransız Tiyatrosu’nda sahnelenen bir oyunu izlemek üzere gittikleri Beyoğlu’nda fazlaca içip sarhoş olur, geç saatte yağmur bastırınca geceyi geçirmek için bir geneleve giderler. Ahmet Efendi’nin karşısına çıkarılan kız “henüz 17 yaşındaki” Kalyopi’dir. O geceyi izleyen günler, hem Kalyopi’nin hem de Ahmet Efendi’nin hayatını tümüyle değiştirecektir…Tanzimat Dönemi eserlerinde “ahlaksız kadın” tiplemesine çoklukla rastlanır. Ancak bunlar, genellikle erkek başkişisini yolundan eden, hayatını karartan, uzak durulması gereken kadınlardır. Ahmet Mithat, bu yönüyle dönemin diğer yazarlarından ayrılır. O Kalyopi’ye kulak verir ve bu acılı hikâyeyi okuruyla paylaşarak, “ahlaksız” görülenin de içine, arkasına bakılmasını ister.

Namık Kemal, İntibah romanını 1873-1876 yılları arasında sürgünde bulunduğu Magosa’da kaleme almış ve romana “Son Pişmanlık” adını vermiştir. Hem sanatçı hem de dava adamı olan Namık Kemal, İntibah romanını tiyatrolarında olduğu gibi eğlendirirken eğitmek amacıyla yazmıştır.

Varlıklı bir ailenin çocuğu olan Ali Bey, iyi bir eğitim ve öğrenim görmüş bir gençtir. Yalnız hayat tecrübesi yoktur. O devrin seçkin gezinti yerlerinden biri olan Çamlıca’da dolaşırken Mehpeyker’le tanışır. Genç adam, ilk karşılaşmada ilgi duyduğu bu kadını derin bir aşkla sever. İntibah; Ali Bey’i her şeyini, sağlığını, sevdiği kadını, servetini, onurunu ve annesine olan saygısını kaybetmiş zavallı bir insan yapan ve “Son pişmanlık fayda vermez.” dedirten felaketlerin anlatıldığı bir romandır.