Sadi, hikmetli öğütler ve unutulmaz ibretler içeren hikâye geleneğimizin zirve isimlerinden biri. Sadî’nin Gülistan adlı bu eseri, birbirinden çarpıcı hikâyeler ve ilgi çekici karakterlerle dolu.

Yazar okurunu bazen çöllerde, bazen şehirlerde gezdirir. Bazen bir öğrenci bazen de bir tacirle tanıştırır. Ama eser bütün gücünü çarpıcılıktan ve ilginçlikten değil, hikâyelerin derinlerinde yatan alt metinlerden ve anlamlardan alır. Gülistan, özellikle Doğu’da ama bütün dünyada çok beğenilmiş, yüzyıllardır okunmuş ve okutulmuş, böylece bir başucu kitabı haline gelmiştir. Bugünden geçmişe bakıldığında Gülistan, tartışmasız Doğu edebiyat birikiminin en başlarında yer alan birkaç klasikten biri…

Turfanda mı Yoksa Turfa mı, hâlâ edebiyatımızın baş eserleri arasında sayılır. Sadece bir romancı değil, çok yönlü bir Osmanlı münevveri olan Mizancı Murad yaşadığı devri içeriden idrak etmiş, canlı tanıklıklarını çarpıcı yorumlara kavuşturmuştur. Şahsi hayatının dalgalanışları arasında her bakımdan çalkantılı bir dönemden geçerken, kendisine özgü ideallerin peşine düşmüş bir ferdin hayatından imparatorluğun neredeyse son zamanlarına keskin projeksiyonlar tutmuştur. Çıkardığı Mîzan isimli gazeteden dolayı ‘Mizancı’ lakabıyla anılan bu ilginç ve çok renkli şahsiyetin anıları bugüne de ışık tutmayı sürdürüyor.

“Eğer günahlarından ders çıkarıp onları ‘iyiliğe’ dönüştürmeyi, hissettiğin pişmanlık ve vicdan azabının yangınında ruhunu güzelleştirme arzusu ile tekâmülünü gerçekleştirmeyi başarabilirsen, işte o zaman kişiye ‘günahkar’ denilmesinin arkasındaki ‘gizli Rahmet’i de anlarsın… Günahından ‘kar’ edene ‘günah-kar’ denir. Günah-kar günahlarından dolayı aczini görüp boyun eğmeyi, ‘yokluğu’ yaşamış; Rabb’ine karşı duyduğu utanç ile varoluş amacını gerçekleştirme peşine düşmeyi öğrenmiş, hatalarını ve isyanlarını ilahî hakikatini aşikar etmek için ‘bir dönüşüm vesilesi’ kılmış kişidir.”

Misafir’in sözleri bütün hücrelerimi adeta yakmıştı. Günah-kar… Günahlarından dolayı duyduğu “samimi” utancı ve pişmanlığıyla Rabb’inin affı ve merhameti sayesinde “kar” edip temizlenmiş, böylece de yüceltilmiş ruh… Aman Ya Rabbî! Bu ne muhteşem bir açıklamaydı…

Misafir üzüntülü bir sesle şöyle söyledi: “Allah’ı takdir edemediler… O’nun kadrini, kıymetini gereği gibi bilemediler...”

İçimi derin bir utanç kapladı... Derin bir vicdan azabı...
Usulca, “Ve ma kaderullahe hakka kadrihî...” dedim.
Gözlerime baktı: “Allah’ı takdir edemediniz…”

Yıldızlar vardır, hem yolunuzdur hem ışığınız. Önce kafir Ömer, sonra hidayet...

Nihayetinde Hak ile batılı ayıran Faruk. Adaletin yeryüzündeki sesi! Kalbine Allah korkusundan başka hiçbir korkuyu almayan bir yiğittir Hz. Ömer. Nasıl bir gençlik? Nasıl bir öğretmen? Bu soruları cevabını Hz. Musab b. Umeyr verecek bize harf harf, kandan yazılan kelimelerle. İkinci Yusuf diye anılan Musab’ın gençliğinde kendi gerçeklerimizi arayacağız. Ve yalnızlığımıza sesiyle, nefesiyle konuk olacak bir arayış ve adanış adamı Hz. Ebu Zer. Bizi dünya aldanışından ahiret adanışa çağıracak, bazen haykırarak, bazen susarak. Doğru bildiklerimizin koskoca bir yalan, sığındığımız kuyuların Yusufî değil Kabil çukuru olduğunu gösterecek.