İnsancapek İnsanca 2.Kitap

Seneca, mektuplarına Lucilius’unu selamlayarak başlamıştı: Seneca Lucilio suo salutem!

Fakat onun bu seslenişi sadece dostu Lucilius’ta değil, iki bin yıl boyunca birçok nesilde karşılık buldu. Öyle ki, Ahlak Mektupları, birçok büyük kitabın, hatta Avrupa düşüncesinin kaynakları arasında yer aldı: “Fransız Seneca” olarak da adlandırılan Montaigne’in en çok etkilendiği eser Ahlak Mektupları’ydı. Erasmus, Seneca’nın mektuplarını ve yazılarını gururla yayımladı.

Shakespeare, Marlowe, Bacon gibi birçok edebiyat devi Ahlak Mektupları’ndan beslendi. Aforoz edildiğinde tüm kitaplığını geride bırakmak zorunda kalan Spinoza’nın yanına aldığı Ahlak Mektupları, Marx’ın Latin ve Yunan düşüncesine açılan kapısı oldu. Yüzyıllar boyunca yaşam, ölüm, dostluk, sanat, erdem, felsefe, Tanrı, iyi ve kötü, yalnızlık, iktidar gibi insanı ilgilendiren her konuda bir “bilge”ye danışmak isteyen insanlar öncelikle Ahlak Mektupları’na başvurdu.

Seneca’nın ölümünden kısa bir süre önce kaleme aldığı ve bugün klasik edebiyatın başyapıtı sayılan Ahlak Mektupları’nı Türkân Uzel Latince aslından çevirdi.

“Ah, kimi insanlar için bir yerden değil, önce kendilerinden kaçabilmele­ri ne büyük bir mutluluk olurdu! Onlar kendilerine yük olmuşlardır; endişe, telaş ve korku içindedirler. Denizleri aşmak, kentten kente dolanmak neye yarar? Seni hırpalayan kötülüklerden kaçınmak istiyorsan başka yerde değil, başka biri olmalısın.
Her gün, her saat değiştiriyor seni.

Ne var ki kimi şeylerde bu yağma daha kolay ortaya çıkıyor; sendekilerse gizlice olup bitiyor, açıkta olmuyor. Kimi şeyler sürülüp götürülüyor, bizler de fark edilmeden çalınıyoruz kendimizden. Bunlardan hiçbirini düşünmeyeceksin, yaraları­na merhem sürmeyeceksin de, kimi şeyleri umut ederek, kimi şeylerden umut keserek kendine yeni kaygı nedenleri yaratacaksın, öyle mi? Aklın varsa ürettiğin duyguların birini ötekine kat. Umudun umutsuzlukla, umutsuzluğun umutla birlikte olsun.”

Okur bu kitapta ne bulacak? Pythagoras’ın Yunan diyarından Mısır’a göçmesini, burada uzun yıllar kaldıktan sonra Mısır’dan çıkıp bütün bir Ortadoğu’yu dolaşmasını ve bölgenin kadim bilgelik ve gizemlerini toplayıp Miletos’a taşımasını, burada Thales ile birlikte Pherekydes’in öğrencisi olmalarını, ardından İtalya’ya göçüp kendi okulunu veya deyim yerindeyse tarikatını kurmasını, burada kendini Hermes’in oğlu diye tanıtmasını ve haricilere gösterdiği kerametleri, bilgeliğiyle büyük ün yapıp kitlesel bir lidere dönüşmesini ve öğrencileriyle birlikte bütün İtalya’yı yönetir hale gelmesini, başımıza tiran olur korkusuyla öldürülmesini, okulun kendine has beslenme düzenini, okulunun ikili yapısını, kamuya açık derslerinde dinleyicilerine sunduğu öğretisini, içeride yalnızca kıdemli öğrencileriyle paylaştığı sır kabilinden öğretileri, bu sırlar konusunda öğrencilerin ketumluğunu ve bunları haricilere anlatanların başına gelenleri, ruh göçünü temellendirme şeklini, gökteki ve yerdeki her şeyde sayısal karşılığı olan bir armoni görmesini, müzik teorisinin temellerini atışını, onluğun ve on noktalı üçgenin onun etiyolojisindeki hatta bir bütün olarak kozmolojisindeki özel yerini, ölçülemezlik problemi ve irrasyonel sayılar üzerine çalışmalarını, birden veya birimden belirsiz ikiliye, bunlardan noktaya, noktadan doğru parçasına, doğru parçasından düzleme, düzlemden katı cisimlere doğal varolanları nasıl türettiğini, ay altıyla ay üstünü ayırmasını, evrenin merkezinde yer dahil tüm yıldızların etrafında döndüğü alev alev yanan bir ocak görmesini, gökyüzünde olması gerektiğini düşündüğü onlu diziyi tamamlayabilmek adına karşı-yer diye bir şey uydurmasını, felsefenin ve kozmosun isim babası olmasını ve daha birçok ilginç şeyi.

Aşk, cesaret mi ister teslimiyet mi? Aşk, kavuşmak mı özgür bırakmak mı? Halil Cibran, aşkın maddi boyutunda başlayıp manevi kıyılarında son bulan bir hikâye anlatıyor. Gelenekler, kadınlık ve erkeklik, aile vb. toplumsal kimlikler üzerinden, incinmiş ama incitmeyen iki genç yüreğin hikâyesidir Kırık Kanatlar . Cibran’ın her zamanki coşkun dili, tıpkı bir şiir ırmağı gibi Beyrut’un güzel manzaraları eşliğinde akıp gidiyor.